BİYOLOJİYE GİRİŞ:

Beslenme Türüne Göre Canlılar:

Beslenme Türüne Göre Canlılar:Beslenme Türüne Göre Canlılar:

CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI :

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ :

- HÜCRE

- ADAPTASYON

- BESLENME

- HAREKET VE İRKİLME

-METABOLİZMA

-ŞEKİL

-DNA VE ENZİMLER

-ÜREME

-HÜCRE BÖLÜNMESİ

-SOLUNUM

Beslenme Türüne Göre Canlılar:

Ototrof Canlılarda Enerji Elde Edimi :

Sistematik Sınıflandırılması :

Canlıları tanımlama, adlandırma ve benzer özelliklere göre gruplandırmadır. İki çeşlt sınıflandırma vardır.

1-Ampirik sınıflandırma

2-Filogenetik (Doğal ) sınıflandırma

Ampirik sınıflandırma M.Ö. 350 yılında Aristo tarafından yapılmıştır. Çok yüzeysel bir sınıflandırma olduğu için bugün kullanılmamaktadır. Aristo, bitkileri ot, çalı, ağaç, hayvanları ise suda, karada ve havada yaşayanlar olarak sınıflandırmıştır.

1-Ampirik Sınıflandırma

2-Filogenetik (Doğal) Sınıflandırma:

Bugün kullanılan sınıflandırma filogenetik (doğal) sınıflandırmadır. Bu sınıflandırmada canlılar, anatomik, biyokimyasal, kalıtsal ve evrimsel özelliklerine göre gruplandırılır. Burada esas olan, canlılar arasındaki akrabalık derecelerinin tayin edilmesidir. Filogenetik sınıflandırmada çeşitli konular ele alınır. Bunlar evrim, homolog organlar ve protein benzerliğidir.

Evrim:

Evrim, canlıların uzun bir zaman içinde basitten karmaşığa doğru gelişmeleridir. Canlıların akrabalıklarını tayin ederek ortak özelliklerine göre gruplandırılmalarında, onların basit veya karmaşık yapıda olmaları önemlidir.

Homolog Organlar:

Orijinleri (temel yapıları) aynı, görevleri farklı olan organlardır. Canlıların homolog organlarının çokluğuna bakılarak akrabalık dereceleri tayin edilebilir

Analog Organlar: Orjinleri (temel yapıları) farklı, görevleri aynı olan organlardır.

Protein Benzerliği : Akrabalık derecesi ne kadar yakınsa proteinleri o kadar benzerdir.

Kan Proteinleri

Enjeksiyon

KAN KAN

Antijen + antikor = Aglutinasyon

(çöken) (çöktüren) (çökme)

X antijeni = Buna karşı antikor oluşmaz, çünkü aynı antijen B’de de var

Y antijeni + Y antikoru = çökme (+)

Z antijeni + Z antikoru = çökme (+)

T antijeni + T antikoru = çökme (+)

Sınıflandırma Birimleri:

ALEM

FİLUM (ŞUBE)

SINIF

TAKIM

FAMİLYA

CİNS

TÜR

Sınıflandırmanın en küçük birimi olan tür tanımı, ilk defa John Ray tarafından ortaya atılmıştır. Tür, birbirleri ile çiftleşebilen ve verimli, yani kısır olmayan döller verebilen ve yapı bakımından ortak bir kökenden gelen bireyler topluluğudur. Örneğin, at ve eşek birer tür iken, bunların çiftleşmesi sonucu ortaya çıkan katır bir tür sayılmaz. Çünkü katır kısırdır. Linne, her bir türe, bir cins ve bir tanımlayıcı addan oluşan Latince birer ad vermiştir. Bu adlandırmaya binomial adlandırma (ikili adlandırma) denir. Bu adlandırmada cins adı büyük harfle, tanımlayıcı ad ise küçük harfle yazılır. Bu her iki ad birlikte tür adını belirler. Sınıflandırma birimlerinin en büyük birimden en küçük birime doğru sıralanması şekildeki gibidir.

Sınıflandırma Basamakları:

Prokaryot Hücreliler (Monera Alemi):

Bu gruptaki canlıların hepsi tek hücrelidir. Bu hücrelerde çekirdek yoktur. Ayrıca mitokondri, kloroplast, golgi v.b.zarlı organeller de bulunmaz. Prokaryot hücreler, iki alt grupta incelenir:

1-Mavi -Yeşil Algler :

- Genellikle koloniler halinde yaşarlar.

- Fikosiyanin maddesinden dolayı mavi, klorofilden dolayı da yeşil görünürler.

- Oksijenli solunumla enerji üretirler.

- Fotosentezle organik besin üretirler.

- Elektron taşıma sistemi ve fotosentez enzimleri, mavi-yeşil alglerin sitoplazmasında bulunur. (Mezozom)

2-Bakteriler:

Tüm bakteriler prokaryot hücrelerdir. Bu yüzden zarlı organelleri bulunmaz. Bakteriler konusu 6 alt başlıkta incelenebilir.

- Bakterilerin Yapısı

- Bakterilerde Endospor

- Bakterilerin Üremesi

- Bakterilerin Gruplandırılması

- Sterilizasyon

- Bağışıklık

Bakterilerin Yapısı:

Bakterilerin sitoplazmaları içinde DNA, RNA, ribozomlar, glikojen, protein ve yağ tanecikleri ile glikoliz enzimleri gibi metabolizma enzimleri bulunur.

DNA'larının etrafında protein tabakası ve çekirdek zarı yoktur. Bu yüzden DNA araştırmalarında bakteriler kullanılır.

Bakterilerde Endospor :

Bazı bakterilerde kuraklık, aşırı sıcak ve besinsiz kalma gibi uygun olmayan ortamlarda endospor oluşur. Kötü ortam şartlarında bakteri ölür ancak , endospor etkilenmez. Uygun ortam şartları yeniden oluştuğunda endospor, açılarak bakteriyi tekrar oluşturur. Endospor oluşturma, bir üreme şekli değil, korunma şeklidir.

Bakterilerin Üremesi:

Bakteriler iki çeşit üreme gösterirler:

- Eşeyslz Üreme

- Eşeyli Üreme

Eşeysiz Üreme:

Bakterilerin eşeysiz üremesinde mitoz bölünmedeki tipik olaylar gözlenmez fakat, sonuçları mitoz bölünme ile aynıdır. DNA'sını eşlemiş olan bakteri hücresi ikiye bölünür. Oluşan hücrelerdeki kalıtsal bilgi birbirinin aynısıdır.

Eşeyli Üreme:

Bazı bakterilerin kalıtım maddesinin hepsi veya bir kısmı diğer bir bakteriye aktarılır. Böylece eşeyli üremenin evrimsel özelliği olan yeni kalıtsal varyasyonlar ortaya çıkar. Yani başlangıçtaki bakteriler ile, sonuçta oluşan bakterilerin kalıtsal özellikleri farklıdır. Bakterilerin birbirleri ile kavuşma yaparak üremelerine konjugasyonla eşeyli üreme denir.

Gen aktarımı aynı tür bakteriler arasında olur.

Bakterilerin Gruplandırılması :

Yuvarlak Zorunlu oksijen kullanan (aerob) bakteriler

Diplokok Zorunlu oksijen kullanmayan (anaerop) bakteriler

Streptokok Gram (-) Gram (+) Seçimli (fakültatif) bakteriler

Stafilokok Gram (-)

Çubuk (basil)

Virgül (vibrio)

Spiral (sipirilum)

Fotosentez yapanlar Parazit bakteriler Maya bakterileri

Kemosentez yapanlar Çürükçül Mutual

Sterilizasyon:

Sterilizasyon, bir ortamın bakteri gibi mikroorganizmalardan temizlenmesi demektir. Bunun için, steril yapılacak malzemenin özelliğine göre asit, alkol, antibiyotik gibi maddeler ile yüksek sıcaklık sağlayan fırınlar kullanılabilir.

Kaynayan bir suda bulunan enjektör gibi aletlerin üzerindeki bakteriler ölür. Ancak endosporlu bakterilerin endosporları, etkisiz hale getirilemez. Endosporları da etkisiz hale getirmek için bakterileri 15 atmosfer basınç altında, 115 santigrat derece'de, en az 15 dakika bekletmek gerekir. Düşük sıcaklıktaki ortamlarda bakteriler ölmez. sadece üremeleri durur.

Bağışıklık (İmmunite) :

İnsanlar ve diğer canlılar, kendi vücutlarına giren, yabancı maddeleri tanımak ve onları yok etmek amacıyla donatılmış koruyucu (immun) bir sisteme sahiptirler. İnsanın vücut yüzeyini örten derinin görevi.vücudu dış ortamdaki zararlılardan korumaktadır. Sindirim yoluyla vücuda bakteri giremez ancak sindirim enzimleri bakteri endosporuna etki edemez.

Aşı:

Vücuda, öldürülmüş veya etkinliği azaltılmış bakteri ve virüslerin verilmesidir. Lenfositler, üreme yeteneği olmayan bu mikropları tanıyarak onlara karşı antikor üretme yeteneği kazanırlar. Böylece vücut aktif bağışıklık kazanmış olur.

Serum:

Hastalığa yakalanmış kimseye hazır antikor verilmesidir. Serum ile vücut pasif bağışıklık kazanır. Aşı, sağlam insana yapılırken, serum hastalık anında uygulanır.

Virüsler:

Virüsler, kalıtım materyali ve bu kalıtım materyalini örten bir protein tabakadan oluşur. Virüs kalıtım maddesine genom denir. Virüs genomu, tek bir DNA veya RNA ipliğidir. Bazı virüslerde virüsün hücre içine girmesini sağlayan delici enzimler de bulunabilir. Virüsler hem canlı, hem de cansız sayılırlar. Bir virüsün üremesi için canlı bir hücreye girmesi şarttır. Çünkü virüslerde sitoplazma ve sitoplazma içinde bulunan organeller yoktur.

Canlı hücrenin zarını eriterek hücre içine giren virüs, girdiği hücrenin enzimlerini yöneterek o hücrenin DNA'sını nükleotidlerine parçalar. Daha sonra kendi DNA'sını eşler. Replikasyon sırasında girdiği hücrenin nükleotidlerini kullanır. Virüs, hayvan hücresi içine girdiğinde, hücre, interferon denilen bir madde salgılar. Bu madde hücrenin virüse karşı bağışıklık kazanmasını sağlar. Çocuk felci, kızamık, kuduz, çiçek, uçuk, aids, nezle, ebola, kabakulak gibi hastalıkların sebebi virüslerdir.

Varlık: yaşamak için;bulunduğu enerji halınden ya, hal değiştirene kadar enerji tüketerek (canlılar), geçiş formları (enzim) yada hal değişitrerek(ölüm) geleceğ doğru çeşitli enerji hallerine katılarak, dönşerek...vb durumlarda yaşayan, yaşamış veya yaşayacak enerji hallerinden özgün kişiliklerle belli süreçlede temsil edilen kişiliklerdir.
            Bu günkü bilime göre:bir varlık;doğrudan veya dolaylı oarak enerji harcıyarak yaşıyorsa canlıdır, bunu dişindakiler; geçiş ve cansız kabul edilir.

Ökaryot Hücreliler:

Ökaryot hücreli canlılar, hücrelerinde zarlı organelleri bulunan canlılardır. Ökaryot hücreli canlıları 4 grup altında İnceleyebiliriz :

1-Protista

2-Mantarlar

3-Bitkiler

4-Hayvanlar

1-Protista:

Bu grupta, sınıflandırılmasında bazı güçlükleri olan, çoğu tek hücreli canlılar bulunur. Sınıflandırılmaları açık ve net olmadığından bitki ve hayvanlardan ayrı gruplandırılırlar. Protistler genellikle suda yaşarlar. Protistaya dahil edilen canlılar şunlardır:

a-Kökayaklılar ve Kamçılılar

b-Silliler, Sporlular, Su Yosunları ve Cıvık mantarlar

a-Kökayaklılar ve Kamçılılar (Flagellata):

Kök ayaklılar (Rhizopoda) ( Kök ayaklılar (Rhızopoda): Bunlar pseudopod denilen yalancı ayakları ile hareket ederler. Tatlı sularda yaşadıkları için hücre dışı sindirim yapamazlar. Bu yüzden çevrelerindeki besinleri fagositozla aldıktan sonra hücre içi sindirimle parçalarlar. Bunların en tanınmış örneği amiptir. ve kamçılılar protistaya dahil olan canlılardır. Kamçılılar, kamçıları ile hareket ederler. Kamçılılara örnek olarakTripanasoma, ve Euglena verilebilir.

b-Silliler(Cilliata):

Bunlar, hüre zarın (pelikula) üzerinde bulunan siller ile hareket ederler. Paramesyum, bunların tipik örneğidir. Şekil terliğe benzediği için bunlara "terliksi hayvan" da denir. 'Sillilerden başka Sporlular (Sporozoa) : Sporlular spor ile çoğalır. İnsanda sıtma hastalığına neden olan plazmodyum bu gruptandır. Plazmodyum, insan vücudunda eşeysiz olarak ürerken, sivrisinekte eşeyli üreme yaparak ürer. Bu üreme şekline metagenez denir.)

Su yosunları(Su Yosunları (Fitoplanktonlar): Bunlar, gerçek kök, gövde.yaprak taşımayan alglerdir. Hepsi suda yaşadığı için bunlara su yosunları da denir. Bazıları tek hücrelidir. Kloroplastları sayesinde fotosentez ile organik besin üretirler. Hücre zarları dışında selüloz çeperleri bulunduğundan, su alarak patlamaları söz konusu değildir. Prokaryot hücreli olan mavi-yeşil alg dışındaki tüm algler bu gruptandır. Bunlardan yeşil, sarı, kahverengi, esmer ve kırmızı olanları vardır.) ve Cıvık mantarlar da(Cıvık Mantarlar: Belirli bir hücre şekilleri yoktur. Sitoplazmalarında çok çekirdek bulunur. Çoğalmaları, yukarı doğru uzanan saplı spor keseleri ile olur.) protistaya dahil edilir.

Gerçek Mantarlar(Fungi):

Kloroplastları olmadığı için fotosentez yapamazlar. Bütün mantarlar heterotroftur, yani dışarıdan organik besin alırlar. Bunlar, nemli ortamlarda hücre dışı sindirimle parçaladıkları organik besinleri, hücre zarından emerek alırlar.

Bitkiler:

Hepsi fotosentez yapan ototrof canlılardır. Bütün bitkiler, kara ortamına uyum göstermiş (adapte olmuş) canlılardır. İki grupta incelenir :

- Tohumsuz Bitkiler

- Tohumlu Bitkiler

Tohumsuz Bitkiler:

Tohumları yoktur, metagenez ile üreme yaparlar. Metagenezleri sırasında spor (Spor: (n) kromozom sayısına sahiptirler. (2n) kromozomlu spor ana hücrelerinin mayoz bölünmesi ile oluşurlar. Döllenme yetenekleri yoktur. Mitoz bölünmelerle gerçek gametlere dönüşürler.) oluşturduklarından bunlara "sporlu bitkiler" de denir. İki grupta incelenir. Bunlar damarsız bitkiler (Damarsız Bitkiler: Bunlarda odun (ksilem) ve soymuk (floem) boruları denilen iletim demetleri gelişmemiştir. Bu yüzden çok nemli yerlerde yaşarlar. Su kaybını önleyen kutikula tabakası bunlarda çok incedir. En tanınmış örneği "karayosunları"dır.) ve damarlı bitkilerdir. Tohumlu bitkilerden damarsız bitkilerin iletim demetleri gelişmemiştir. Damarlı bitkiler(Damarlı Bitkiler: En tanınmış örneği "eğreltilerdir. Bunlarda iletim demetleri gelişmiştir. Yaprakları altında spor keseleri bulunur. Metagenezle üreme yaparlar. Gerçek kökleri yoktur. Yaprakları, toprak altı gövdesinden oluşur. Eğreltiler tek çenekli bitkilerdir.)’de ise iletim demetleri gelişmiştir.

Tohumlu Bitkiler:

Bunlarda, tohum denilen eşeyli üreme ile oluşan yapılar vardır. İki kısımda incelenirler:

- Açık Tohumlu Bitkiler

- Kapalı Tohumlu Bitkiler

Açık Tohumlu (Kozalaklı) Bitkiler:

Bunlarda gerçek tohum taslağı yoktur ve tohum, kozalak içinde gelişir. Çiçekleri yoktur. Bu yüzden bunlara kozalaklı bitkiler de denir. Bu grupta, çoğu iğne yapraklı olan çam, ladin, ardıç gibi bitkiler bulunur. Bu bitkiler kış aylarında yapraklarını dökmezler.

Kapalı Tohumlu (Çiçekli) Bitkiler:

Tohumları meyve içinde bulunduğu için kapalı tohumlular olarak bilinirler. Bunlar çenek sayısına göre iki çeşittir :

Tek Çenekli (monokotil) Bitkiler : Bunlar, embriyolarında bir çenek (kotiledon) yaprağı taşırlar. Buğday, orkide, mısır gibi çoğu otsu ve tek yıllık bitkiler bu grupta yer alırlar.

İki Çenekli (dikotli) Bitkiler : Bunların embriyolarında iki çenek yaprağı bulunur. Baklagiller (fasulye, nohut, bezelye v.b.), badem, ceviz, elma gibi çoğu odunsu ve çok yıllık bitkiler bu grupta yer alırlar.

Hayvanlar: Hayvanlar alemi iki büyük şubede incelenir:

- Omurgasızlar

- Kordalılar

Omurgasızlar:

Omurgasızları 8 kısımda inceleyebiliriz:

- Süngerler ve Sölentereler

- Yassı,Yuvarlak ve Halkalı Solucanlar

- Yumuşakçalar ve Eklem Bacaklılar

- Derisi Dikenliler

Süngerler ve Sölentereler:

Çok hücreli hayvanların en basiti süngerler(Süngerler: Çok hücreli hayvanların en basitidir. Vücudunda çok sayıda delik (por) bulunur. Bu delikler sindirim sistemi olarak görev yapar. İçlerinde bir çeşit iç iskelet görevini yapan, dikensi yapılar vardır. Süngerlerde farklı görevleri olan hücreler bulunur. Fakat, belirli görev yapmak üzere hücreler bir araya gelerek doku oluşturmaz. Süngerlerin sinir hücreleri (nöron) yoktur.)’dir. Sölenterelerde dolaşım, boşaltım, solunum ve sindirim sistemleri gelişmemiştir. Sinir sistemleri, sinir hücrelerinin oluşturduğu sinir ağı şeklindedir. Sölenterelere, tek delikliler de denir.Yani, bunlarda anüs yoktur, ağız aynı zamanda anüs görevi yapar. Sindirim boşluğunu kaplayan iç deri (endoderm) ile vücut dışını örten dış deri (ektoderm) bulunur. Deniz anası, hidra, medüz, mercan, deniz şakayığı bu gruptadır.

Yuvarlak Solucanlar:

İlk defa bunlarda anüs gelişmiştir. Bu canlıların dişi ve erkek bireyleri vardır. Yassı ve yuvarlak solucanların çoğu, çok küçük vücutlu olduklarından tüm hücreleri dışarısı ile ilişkilidir. Bu yüzden dolaşım ve sindirim sistemleri gelişmemiştir. İç parazit olanlar, konak(Konak: Parazit olan canlılar, parazit olarak yaşayacakları başka bir canlıyı seçerler. Parazite konuk, parazitin yaşadığı canlıya da konak veya konukçu denir.) olarak seçtikleri hayvanın sindirilmiş besinlerini hazır aldıklarından sindirim sistemleri ve sindirim enzimleri gelişmemiştir. Ancak üreme sistemleri iyi gelişmiştir.

Yassı Solucanlar:

Yassı solucanlarda, üçüncü embriyo tabakası olan orta deri (mezoderm) gelişmiştir. Yassı solucanlar da sölentereler gibi tek deliklidirler. Bunlar hermafrodit hayvanlardır.

Halkalı Solucanlar:

Vücutları birbirine benzeyen halkalardan oluşmuştur. Hermofrodittirler. Sindirim sistemleri özel bölümlere ayrılmıştır. Bunlarda, diğer omurgasızlardan farklı olarak, omurgalı hayvanlardaki gibi kapalı dolaşım sistemi bulunur. Solunum sistemleri gelişmemiştir. Solunum gazlarının değişimi, nemli olan derileri (deri solunumu) ile yapılır.

Yumuşakçalar ve Eklem Bacaklılar:

Yumuşakçalar (Yumuşakçalar: Midye ve salyangozların vücutlarının dışında manto denilen kabukları vardır. Karın bölgelerinde bulunan kaslı ayakları ile hareket ederler. Kara salyangozları hariç diğer yumuşakçalar suda yaşarlar ve solungaç solunumu yaparlar. karın bölgelerinde bulunan kaslı ayakları ile hareket ederler. Bunlar eklemli üyelere sahiptirler. Hepsinde, kitinden yapılmış dış iskelet bulunur. Bazıları suda yaşarken (yengeç, ıstakoz, karides) bazıları da (böcekler, örümcekler, akrepler, keneler, çıyanlar, kırkayaklar) karada yaşarlar. Suda yaşayanlar solungaçlarla, karada yaşayanlar ise trake veya kitapsı akciğerlerle solunum yapar.

Derisidikenliler:

Bunların vücutları dikenli olup, hepsi deniz hayvanıdır. Hareketleri, kanal ve tüp ayakların oluşturduğu su dolaşım sistemiyle sağlanır. Solunumları, deri solungaçları veya vücut boşluğuna bağlı deri keseleri ile olur.

Kordalılar :

Bunlar İki alt şubeye ayrılırlar :

- İlkel Kordalılar

- Omurgalılar

İlkel Kordalılar:

Bunlarda, sindirim sisteminin üstünde yani sırt (dorsal) bölgesinde sırtipi (notokord) denilen, kıkırdaktan yapılmış basit bir iç iskelet bulunur. Solungaçları vardır. Omurgalılarla omurgasızlar arasında evrim bakımından geçiş konumundadırlar (Örnek: Amfiyoksüs).

Omurgalılar:

Omurgalıların, omurgasızlara benzeyen birçok ortak özelliklerinin yanında onlardan farklı olan bazı özellikleri de vardır. Omurgalılar beş sınıfa ayrılarak incelenir:

- Balıklar

- Kurbağalar (Amphibia)

- Sürüngenler(Reptilla)

- Kuşlar(Aves)

- Memeliler(Mammalia)

Balıklar:

Solunumları, suda erimiş halde bulunan oksijeni alabilen solungaçlarla olur. Bunlar kıkırdaklı ve kemikli balıklar olmak üzere iki kısımda incelenirler. Kıkırdaklı balıkların en tanınmış örneği köpek balığıdır. Bilinen diğer balıklar ise kemikli balıklar grubuna girerler. Balıklarda kalp iki gözlüdür ve kalplerinde her zaman kirli kan bulunur. Bunlarda dış döllenme ve dış gelişme olur.

Dış Döllenme:Dış döllenmede döllenme, suda olur. Üreme sırasında dişi birey yumurtalarını, erkek birey ise spermini suya bırakır. Sperm hareket ederek yumurtaları bulur ve döller. Memeliler hariç suda yaşayan tüm canlılarda dış döllenme görülür. Dış döllenme yapanlarda çiftleşme olayı ve çiftleşme organı yoktur.

Dış Gelişme : Gellşme olayı, dişi bireyin vücudu dışında, örneğin yumurta içinde olur. Örneğin bazı akvaryum balıkları, bazı yılanlar ve bazı memelilerde ana vücudu içinde olan gelişme, diğer tüm hayvanlarda ana vücudun dışında olur. Buna dış gelişme denir.

Kurbağalar (Amphibia):

Bunlar çift yaşamlı canlılardır. Bunlarda dış döllenme ve dış gelişme görülür. Yumurtadan çıkan yavrulara larva (Larva: Metamorfoz geçiren hayvanların yumurtadan çıkmış yavrularına verilen isimdir. Böceklerde tırtıl şeklinde olan larvalar, başkalaşım geçirerek "pup" denilen hale dönüşürler. Puplar daha sonra açılarak içinden ebeveyne benzer böcekler çıkar.) denir.

Bu canlılar evrimleşme sırasında su veya kara ortamında yaşamaya tamamen adapte olmamışlardır.

Sürüngenler (Reptilia):

Sürüngenlerin vücutlarının üzeri, vücudun su kaybetmesini önleyen, keratinden yapılmış pul ve plakalarla kaplıdır. Bu yüzden bunlar, kara (suyu az) ortamlarına tam adapte olmuşlardır. Solunumları akciğerleriyle olur. Kalpleri üç odacıklıdır. Atar damarlarıda temiz (oksijenli) ve kirli (karbondioksitli) kan, karışmış halde dolaşır. Bunlar kış aylarında kış uykusuna yatarlar. Hepsinde iç döllenme(İç Döllenme: Döllenmenin dişi hayvanın vücudu içinde gerçekleşmesidir. İç döllenme yapan canlılarda çiftleşme görülür. İç döllenme yapan canlılarda çiftleşme organı vardır. Karada yaşayan tüm hayvanlarda iç döllenme görülür.) görülür.

Kuşlar(Aves):

Vücut ısıları, her zaman aynıdır. Bunlara, sabit ısılı veya sıcak kanlı hayvanlarda denir. Kalpleri dört gözlüdür. Hepsinde iç döllenme ve dış gelişme görülür.

Memeliler(Mammalia) :

-Hepsi sıcak kanlıdır.

- Genellikle vücutlarında kıllar bulunur.

- Hepsinin dişisinde süt salgılayan meme bezleri bulunur.

- Hepsi yavrusunu sütle besler.

- Hepsinin karın bölgesinde kaslı bir diyafram vardır.

- Hepsinde iç döllenme görülür. . ,

-Yumurtlayan memeliler hariç, hepsinde embriyo gelişimi anne uterusu içinde olur.

-Hepsinde kalp dört gözlüdür. Alyuvarları kemik iliğinde iken çekirdekli, kan dolaşımına katıldığı zaman çekirdeksizdir.

- Hepsi akciğerleri ile havadaki oksijeni alır.

Memeliler üç alt grupta incelenirler :

- Yumurtlayan-Gagalı Memeliler

- Plasentasız- Keseli Memeliler

- Plasentalı Memeliler

Yumurtlayan - Gagalı Memeliler:

Memelilerin en ilkel grubudur. Bunlar evrim açısından kuşlarla memeliler arasında geçiş formudurlar. En tanınmış örneği ördek gagalı da denilen platypustur. Bunlarda doğurma olayı yoktur. Bunlar dışarıya yumurtlarlar. Yumurtadan çıkan yavru, annesinin memesi ucundaki bir çukurdan süt yalayarak gelişir.

Plasentasız - Keseli Memeliler:

Bunların embriyolarında plasenta(Plasenta: Embriyo gelişimi sırasında embriyonun koryon zarı gelişerek plasenta denilen yapıyı oluşturur. Embriyo plasenta aracılığıyla anne uterusundan besin maddelerini alır.) yoktur. Plasentası bulunmayan embriyo anne uterusundan yeteri kadar beslenemez. Gelişimi tamamlanmamış olan yavru doğrulur. Doğan yavru, anne karnı üzerindeki keseye geçer. Yavru, kese içindeki memelerden süt emerek gelişimini tamamlar. Kangurular bu grupta yer alır.

Plasentalı Memeliler:

Bunlarda plasenta vardır. Embriyo plasentası aracılığı ile anneden besin alır ve gelişimini anne uterusunda tamamladıktan sonra doğrulur. Balina, fok, yunus, deniz aslanı,yarasa, kirpi,fil,fare, sincap, kedi, köpek, inek gibi hayvanlarla insanlar bu grupta bulunurlar.

Evrim:

Evrim, canlıların değişerek bugünkü hallerini nasıl aldığını, yani türlerin köklerini inceler. Evrim.tek tek bireylerde değil, populasyonlarda gerçekleşir. Bugün var olan belli başlı evrim görüşleri şunlardır:

- İlk canlının oluşması ile ilgili hipotezler

- Tek hücrelilikten çok hücreliliğe geçiş hipotezi

- Ontogeninin filogeniyi taklit etmesi hipotezi

- Darwin'in evrim görüşü

- Lamark'ın evrim görüşü

- Coğrafik izolasyon görüşü

İlk Canlının Oluşması İle İlgili Hipotezler:

Bunlar ototrof ve heterotrof hipotezleridir.

Tek Hücrelilikten Çok Hücreliliğe Geçiş Hipotezi:

Bu hipoteze göre ilk canlılar tek hücreliydi. Daha sonra tek hücreli canlılar evrimleşerek çok hücreli canlılar oluşturmuşlardır. Çok hücreli canlıların vücudu milyonlarca hatta milyarlarca hücreden oluşmasına rağmen bu hücreler arasında mükemmel bir işbirliği görülür.

Canlıların Sınıflandırılması

Ontogeninin - Filogeniyi Taklit Etmesi Hipotezi:

Ontogeni: Bir canlının embriyo döneminden ergin bir canlı oluncaya kadarki gelişim

evreleridir.

Filogeni: Blr türün bugünkü şeklini alıncaya kadar geçirdiği evrim kademeleridir. Bu

hipoteze göre, bir bitkinin embriyo gelişim evrelerini biliyorsak, bu bitkinin evrimi

hakkında da bir fikre sahip oluruz.

Darwin'in Evrim Görüşü:

Darwinin evrim görüşü "doğal seleksiyon"a dayanmaktadır.

Varyasyon:

Bir tür içindeki bireylerde, bazı farklılıklar vardır. Örneğin, iki insan arasındaki kan grubu, göz rengi gibi kalıtıma bağlı farklılıklar birer varyasyondur. Darwin'e göre evrimde varyasyonlar önem taşır. Çünkü varyasyonlar doğal seleksiyona neden olur.

Modıfikasyon:

Çevre şartlarının etkisiyle oluşan kalıtsal olmayan varyasyonlara, modifikasyon denir. Çevre şartları, genlerin işleyişini etkileyerek bir bireyin diğerinden farklı olmasına neden olur. Darwin'e göre modifikasyonlar evrimde önemli değildir.

Mutasyon:

DNA'daki genetik şifrenin(Genetik Şifre: DNA'da, bir canlının tüm özelliklerini gösteren genler vardır. Bu genler nükleotid(Nükleotid: DNA ve RNA gibi nükleik asitlerin yapı birimidir. Bir nükleotid azotlubaz- şeker ve fosfattan oluşmuştur.) denilen birimlerden oluşmuştur. DNA'daki bu nükleotidlerin alt alta sıralanışına genetik şifre denir. Her canlıdaki genetik şifre farklıdır.) bozulmasıdır. Mutasyona, X ışını, radyasyon, ultraviyole, bazı kimyasal maddeler ve yüksek sıcaklık neden olabilir. Soma hücrelerindeki (Soma Hücresi: Bunlara vücut hücreleri de denir. Kas, karaciğer, deri, kemik, akyuvar, sinir, böbrek gibi dokuları oluşturan hücreler soma hücreleridir. Vücut hücreleri diploid (Diploid: İki kromozom takımı (2n) demektir. Bir kromozom takımı (n) spermden, diğer kromozom takımı yumurtadan (n) zigotta bir araya gelmiştir. Zigot, (2n) mitoz bölünmelerle 2n kromozomlu soma ve eşey ana hücrelerini oluşturur.) sayıda kromozom kapsarlar. Soma hücreleri aynı zigottan(Zigot: Erkek ve dişi gametin birleşmesi ile oluşan döllenmiş yumurta hücresine verilen isimdir. Zigot, diploid (2n) kromozom sayısına sahiptir. Zigot, mitoz bölünmeler geçirerek oğul bireyi olusturur.) oluştukları için genetik şifreleri (Genetik Şifre: DNA'da, bir canlının tüm özelliklerini gösteren genler vardır. Bu genler nükleotid (Nükleotid: DNA ve RNA gibi nükleik asitlerin yapı birimidir. Blr nükleotid azotlubaz- şeker ve fosfattan oluşmuştur.) denilen birimlerden oluşmuştur. DNA'daki bu nükleotidlerin alt alta sıralanışına genetik şifre denir. Her canlıdaki genetik şifre farklıdır.)de aynıdır.) mutasyonlar kalıtsal değildir. Yani bunlar bir çeşit modifikasyondur. Halbuki gametleri ilgilendiren mutasyonlar oğul döllere geçtiği için kalıtsaldır. Aynı şekilde, zigot ve eşey ana hücrelerinde görülen mutasyonlar da gametleri ilgilendirdiği için bu hücrelerdeki mutasyonlar da kalıtsaldır. Çünkü, mutasyonlu gamet, döllenme sonucu mutasyonlu zigotu oluşturur. Mutasyonlu zigotun mitoz bölünmeleri ile oluşacak yeni bireyin tüm soma ve eşey hücreleri de mutasyonlu olur.

Gamet:

Eşey veya cinsiyet hücrelerine verilen isimdir. Erkek gamete sperm, dişi gamete yumurta denir. Gametler haploid (monoploid)( Haploid: Diploid (2n) kromozomlu hücrelerin yarısı kadar (n) kromozom takımı demektir. Buna monopioid kromozom sayısı da denir. Monopioid kromozomlu gametler döllenme ile diploid kromozomlu zigot oluşur.) kromozomludur.

Zigot:

Erkek ve dişi gametin birleşmesi ile oluşan döllenmiş yumurta hücresine verilen isimdir. Zigot, diploid (2n) kromozom sayısına sahiptir. Zigot, mitoz bölünmeler geçirerek oğul bireyi olusturur.

Eşey Ana Hücresi:

Bir bireyin üreme organında bulunurlar. Bunlar erkekte sperma ana hücresi, dişide yumurta ana hücresidir. Eşey ana hücreleri mayoz bölünme geçirerek gametleri oluştururlar.

Mayoz Bölünme:

Diploid (Diploid: İki kromozom takımı (2n) demektir. Bir kromozom takımı (n) spermden, diğer kromozom takımı yumurtadan (n) zigotta bir araya gelmiştir. Zigot, (2n) mitoz bölünmelerle 2n kromozomlu soma ve eşey ana hücrelerini oluşturur.) kromozomlu eşey ana hücrelerinin, kromozom sayısını yarıya indirerek haploid(Haploid: Diploid(2n) kromozomlu hücrelerin yarısı kadar (n) kromozom takımı demektir. Buna monoploid kromozom sayısı da denir. Monoploid kromozomlu gametler döllenme ile diploid kromozomlu zigot oluşur.) kromozomlu gametleri oluşturması şeklindeki hücre bölünmesidir. Mayoz bölünme sırasında gerçekleşen krossing over olayı ile gametler, farklı genetik özellikler taşır. Farklı gametlerin birleşmesi (döllenme) ile oluşan zigot, dolayısıyla zigottan oluşan yeni bireyde farklı bir varyasyondur.

Eşeyli Üreme:

Erkek ve dişi bireylerin gametlerinin birleşmesi sonucu farklı kalıtsal özellikteki yavru bireyin oluşmasıdır. Eşeyli üremenin en önemli özelliği kalıtsal varyasyonlara (kalıtsal çeşitliliğel yol açmasıdır. Eşeyli üreme yapan canlılarda mutlaka mayoz bölünme, mayoz bölünmede ise krossing over(Mayoz hücre bölünmesi sırasında kendini eşlemiş ve kalınlaşmış kromozomlar arasında gen alış verişi görülür. Bu olaya krossing over denir.) görülür.

Adaptasyon:

Bir ortam bir canlıyı kendisine uyması için zorlamaz. Bir canlı, bir ortama uymak için kendini zorlamaz. Ortam, canlı çeşitleri (varyasyon) içinden kendine en uygun olanını seçer. Ortamın canlılar içinden seçme yapabilmesi için canlı çeşidi fazla olmalıdır. Bu yüzden canlı çeşitlerinin oluşmasına yol açan etmenler (mutasyon, eşeyli -üreme gibi) adaptasyonda önemlidir.

Adaptasyonun İşleyişi:

Eşey hücresini ilgilendiren mutasyon, mayoz bölünme, krossing over ve döllenme sonucunda kalıtsal varyasyonlar ortaya çıkar. Çevre şartlarında meydana gelecek değişmeler sonucu, meydana gelmiş olan bireylerden bir kısmı doğal seleksiyonla ortadan kalkarken bu ortama uyum sağlayabilen bireyler, ortama adapte olarak yaşamaya devam ederler. Eğer canlılar eşeysiz üreme yapsalardı o zaman aynı özellikte bireyler oluşurdu. Dolayısıyla canlıya zarar veren ortam değişikliği bu canlıların hepsini ortadan kaldırabilirdi.

1- Kullanılan organlar gelişir. kullanılmayan organlar ise körelir.

2- Kullanma-kullanmama ile gelişen veya körelen özellikler kalıtımla oğul döllere aktarılır.

Coğrafik İzolasyon Görüşü:

Eşeyli üreyen canlılar, bir kara parçasının çökmesi veya kıtaların birbirinden ayrılması gibi nedenlerden dolayı bir coğrafik ayrıma (izolasyona) uğrayabilirler. Bu durumda iki ayrı bölgedeki hayvanlar çiftleşmediği için her bölgedeki canlı kendi içinde bir genetik özellik oluşturur. Bugün canlılar arasında evrimin gerçekleşmesi ve türlerin oluşması için temel olaylar, gen mutasyonları, fazla ve aşırı üreme, eşeyli üremede coğrafik izolasyon ve ortamın değişmesi ile oluşan doğal seçilimdir.

Evrim:

Yandaki animasyonda Darwin'in evrim görüşünün balıklara uyarlanmış örneğini görmektesiniz.

Animasyonda verilmek istenilen, adaptasyon, doğal seleksiyon, mutasyon ve eşeyli üreme kavramlarıdır. Animasyonda anlatılan örneğin gerçekleşmesi için çok uzun yılların gedmesi gerektiği unutulmamalıdır.

- Bir bireyin sahip olduğu tüm özelliklere varyasyon denir.

- Kalıtsal varyasyonlar evrimin ham maddesidir.

- Evrimde kalıtsal varyasyonlara yol açan mutasyonlar ve eşeyli üreme önemlidir.

- Evrim ile canlılarda tür sayısı artmıştır.

- Ortama uygun olan bireylerin yaşama ve üreme şansına adaptasyon denir.

- Sadece çevre şartlarının etkisiyle ortaya çıkan, kalıtsal olmayan varyasyonlara modifikasyon denir.

- Modifikasyonlar evrimde önemli değildir.

- Sadece mitoz bölünmenin görüldüğü eşeysiz üreme yeni varyasyonlara yol açmadığı için evrimde önemli değildir.

- Evrim uzun bir zaman içinde gerçekleşmektedir.

- Ortam şartlarında bir değişme olmazsa evrim olmaz.

- Ortam şartarı bazı bölgelerde çok, bazı bölgelerde ise daha az değişme göstermiştir.

- Bu yüzden canlıların evrim hızları farklı olmuştur.

- Evrim genellikle basitten karmaşığa doğru yol izlemesine rağmen, bazen kompleksten basite doğru olmuştur.

- Bu olaya geri evrim denir. örneğin, bir çok parazit serbest yaşayan atalarına göre daha basittir.

- Evrim, tek tek bireylerde değil, türlerin oluşturduğu populasyonlarda görülür.

- Hayvanlardaki körelmiş organlar da evrimi açıklayan bir adaptasyondur.

- Dünya var oldukça evrimleşme devam edecektir.

Evrimin Varlığını Destekleyen Deliller:

Evrimi destekleyen kanıtlar şunlardır:

- Paleontolojik Kanıtlar

- Homolojik Kanıtlar

- Biyokimyasal Kanıtlar

- Fizyolojik Kanıtlar

- Embriyolojik Kanıtlar

Paleontolojik Kanıtlar:

Paleontoloji, jeolojik devirlerde yaşamış olan bitki ve hayvanların fosilleri üzerinde araştırmalar yapan bir bilim dalıdır. Fosil kanıtlar, canlılarda evrimsel bir değişmenin olduğunu göstermektedir.

Homolojik Kanıtlar:

Homoloji, canlılar arasında benzer yapıya sahip organları araştıran bir bilim dalıdır. Canlılar arasında akrabalık arttıkça homolog organların sayısı da artar. Homoloji, canlıların basitten karmaşığa doğru evrimsel bir sıralanış gösterdiğini açıklamaktadır. Hayvanlardaki körelmiş organlar da adaptasyonu açıklayan evrimsel kanıtlardandır.

Biyokimyasal Kanıtlar:

Canlılarda protein benzerliği arttıkça evrimsel akrabalık da artmaktadır.

Fizyolojik Kanıtlar:

Canlılardaki solunum, beslenme, dolaşım, boşaltım gibi fizyolojik olaylar, onların akrabalık derecelerini tayin etmekte kullanılır. Örneğin, tüm canlılarda glikolizde kullanılan enzimlerin aynı olması, tüm canlılarda benzer genlerin bulunduğunu gösterir. Bu durum da canlıların tek bir atadan geldiğinin kanıtı olarak gösterilmektedir.

Embriyolojik Kanıtlar:

Canlıların embriyo gelişmeleri incelendiğinde, oldukça büyük benzerlikler göze çarpar. Örneğin, bir memeli embriyosu, gelişiminin bir safhasında, balık, sürüngen ve kuş embriyonlarına çok benzer (Ontogeninin - filogeniyi taklit etmesi). Bu durum omurgalı hayvanların ortak bir atadan geldiğinin kanıtı olarak gösterilmektedir.

ORGANİK MOLEKÜLLER :

Genel Metabolizma (Canlılık) Olayları :

Metabolizma, bir hücrede gerçekleşen her türlü canlılık olaylarıdır. Canlılık olayları, yapım ve yıkım olaylarının tümüdür.

Organik Moleküller ve Görevleri:

YAPISINDAKI ELEMENTLER HÜCREDEKİ ASIL GÖREVİ

1. KARBONHİDRATLAR C-H-O Enerji verici

2. YAĞLAR C-H-O Yedek enerji

3. PROTEİNLER C-H-O-N Yapı maddesi

4. ENZİM C-H-O-N Vitamin, Her türlü hücre faaliyeti

metal iyonları

5. VİTAMİNLER C-H-O Düzenleyici

6. NÜKLEİKASİTLER C-H-O-N-P Yönetici-Yürütücü

- Enerji verişte ve hücre yapısına girişte öncelik sırası

ENERJI ELDESi VE YAPI MADDESİ

-Organik moleküllerden enerji elde edilirken önce karbonhidrat ve en son olarak proteinler kullanılır.

-Hücre yapısındaki vitaminler ise enerji elde etmek için kullanılmaz.

-Proteinlerin enerji verici madde olarak kullanılması ancak uzun süreli açlık durumunda geçerlidir.Çünkü hücrenin hayal faaliyetlerini yapması enerji üretmesidir. Proteinler yapı maddesi olduğundan protein elde etmek, hücrenin kendi kendini yemesi demektir.

-1 gr yağ; 1 gr. karbonhidrat ve 1 gr. Protein yaklaşık iki kat enerji vermesine rağmen birinci sırada enerji elde etmek için kullanılmaz.

Çünkü yağların yıkımı zordur

-Organik maddelerin yapı maddesi olarak kullanılması sırasında proteinler, sonra yağlar, daha sonra karbonhidratlar, en son vitaminler kullanılır.

-Canlı yapısının çoğunu su oluşturur. Canlının organik yapısının çoğu ise proteindir.

Karbonhidratlar: (CH₂O)_n

-Birinci sırada enerji verici üçüncü sırada yapı maddesidir.

-Yapılarında sadece C, H, 0 elementleri bulunur.

-Çoğu şeker yapısında olduğu için bunlara şekerlerde (sakkaritler) denir.

-Karbonhidratlar denildiğinde tüm şekerli cisimler ile tüm nişastalı besinler akla gelmelidir.

-Her insanin çalışma özelliğine göre günlük enerji tüketimi farklıdır. İnsan enerji ihtiyacına göre karbonhidrat almalıdır. Enerji ihtiyacından fazla alınan karbonhidratlar yağa dönüşerek depolanır ve insanı şişmanlatır.

Karbonhidratlar kapsadıkları karbon sayısına göre aşağıdaki gibi gruplandırırlar.

-Monosakkaritler

-Disakkaritler

-Polisakkaritler

Monosakkaritler :

Monosakkaritler, karbonhidratların en basitidir. Çoğu basit şeker tatlıdır ve suda eriyebilir. Karbon sayıları 3-9 arasındadır.

Karbon sayılarına göre şöyle isimlendirilirler:

-3 Karbonlu şekerler: Thozlar

-4 Karbonlu şekerler: Tetrozlar

-5 Karbonlu şekerler: Pentozlar

-6 Karbonlu sekerler Heksozlar

Pentozlar: 5 karbonlu şekerlerdir. Kapalı formülleri C₅H₁₀O₅ dir. En önemlileri şunlardır.

-Riboz (ATP ve RNA'da bulunur.

-Deoksiriboz (DNA'da bulunur.)

-Ribulozfosfat (Fotosentezin karanlık evresinde rol alır.)

Heksozlar: 6 karbonlu şekerlerdir. Kapalı formülleri C₆H₁₂O₆dir. En önemlileri şunlardır.

-Glikoz

-Fruktoz

-Galaktoz

Glikoz : (C₆H₁₂O₆)

-Glikoz, fotosentez ve kemosentezle inorganik maddelerden (CO₂ ve H₂O ) üretilir.

-Hayvanlar glikoz üretmez.

-Glikoz'a üzüm şekeri, bal şekeri veya kan şekeri denir. Tüm hayvanların kanında dolaşan şeker çeşitidir. İnsan kaninda %0,8 — 1,2 arasında glikoz bulunur. Bu oranın aşağiya inmesi veya yukarıya çıkması şeker hastalığına neden olur.

Fruktoz: Fruktoza meyva şekeri de denir ve şekerlerin en tatlısıdır.

Galaktoz : Galaktoz, memeli hayvanların sütünde bulunan laktozun yapısına girer.

Disakkaritler:

İki monosakkaritin bir molekül su çıkarak (dehidrasyon sentezi) glikozit bağıyla birleşmeleri sonucu oluşurlar. Disakkaritler solunuma doğrudan giremezler ve hücre zarından geçemezler. Bunun için hidrolizle tekrar monomerlerine dönüşmeleri gerekir. Bunların en tanınmışları maltoz, sakkaroz (sükroz) ve laktozdur.

Glikozit bağı: İki monosakkant arasında bulunan kimyasal bağın adıdır. Disakkaritlerde bir tane gilkozit bağı bulunurken, polisakkaritlerde monosakkant sayısından bir eksik (n-1) glikozit bağı bulunur. Bir glikozit bağı oluşumundan bir molekül su çıkar. Glikozit bağı kopartılırken ise bir molekul su kullanılır.

Polisakkaritler:

İkiden fazla monosakkaritin bir molekül su çıkararak glikozit bağıyla birleşmesi sonucu oluşurlar. En tanınmışları selüloz, nişasta ve glikojendir. Selüloz ve nişasta bitkilerde, glikojen ise hayvanlarda görülür. Nişasta, selüloz ve glikojen gibi polisakkaritlerin yapı taşları glikozlar olmasına rağmen bu moleküllerin birbirinden farklı olmasının nedeni glikozların birbirine bağlanışlarının farklı olmasıdır.

-Nişasta

-Polisakkaritlerin doğada üretimi ve tüketimi

Selüloz : Hayvansal hücrelerde bulunmaz,sadece bitki hücrelerinde bulunur. Fotosentezle oluşan glikozlar bitki hücre zarının dışında birikerek selüloz hücre duvarını (çeperi) oluştururlar. İnsanlarda ve et yiyen (karnivor) hayvanlarda selüloz sindirimi ile ilgili enzimler bulunmaz. Otçul (herbivor) hayvanların sindirim sisteminde mutual yaşayan ve selülozu sindiren tek hücreli canlılar bulunur. Tek hücreli canlılardaki selüloz enzimi, selüIoz sindirimini gerçekleştirir. Yani selüIoz, ot yiyen hayvanların enerji elde ettiği hammaddedir.

Glikojen :

Bitkisel hücrelerde bulunmaz. Sadece hayvansal hücrelerde bulunan depo polisakkarittir. Besinle alınan tüm karbonhidrat fazlası hayvanların kas ve karaciğer hücrelerinde glikojene dönüştürerek saklanır. Kas hücreleri enerji ihtiyacı durumunda kendi hücrelerinde depoladıkları glikojeni kullanırlar. Glikojen, kas veya karaciğer hücre zarından glikojen olarak çıkamayacak kadar büyüktür. Bu yüzden kan damarları içinde glikojen bulunmaz. Vücudun enerji ihtiyacı durumunda ise, karaciğerdeki glikojen sindirildikten sonra glikozlar halinde kana verilir.

Nişasta: Hayvan hücrelerinde bulunmaz. Sadece bitkisel hücrelerde bulunan depo polisakkarittir. Bitki hücrelerindeki fotosentez olayı sonucu oluşan glikozlar, lökoplast denilen organellerde nişastaya çevrilirler. Nişasta bitkinin yaprak, gövde içi, kök, yumru ve tohumlarında bulunur. Bitki hücresinin fotosentez yapmadığı (akşamları veya kış aylarında) durumlarda, enerji ihtiyaci nişasta deposundan karşılanır. Nişasta, bitki hücresi içinde glikozlara sindirilerek hücre solunumuna girer. İnsanda besinlerle alınan nişastanın sindirimi ağır olur ve ince barsakta gerçekleşir. Tükürük bezinde ve pankrestan salgılanan amilaz enzimi, nişastayı parçalayarak glikoz elde edilmesini sağlar.

Yağlar (Lipidler):

Yağlar, karbon, hidrojen ve oksijenden meydana gelir. Bir mol gliserol ve üç mol yağ asidinin, üç ester bağı ile birleşmesi sonucu bir mol yağ oluşur. Yağların sindirimi sonucunda gliserol ve yağ asiti oluşur.

Yağların Görevleri :

- Yağlar yedek enerji maddesi olarak kullanılırlar. Bir gram yağ, bir gram Karbonhidratın yaklaşık iki katı daha fazla enerji verir. Az miktarıyla çok enerji verdiklerinden, canlının bunları yedek besin olarak tutması canlı için daha ekonomiktir. Yağlar ikinci derecedeki enerji maddeleridir.

- Sıcak kanlı hayvanlarda (kuş ve memeliler) deri altında biriken yağ, bir izolasyon görevi yaparak hayvanın vücut ısısının sabit kalmasında görev alır.

- Yağlar iç organların etrafında birikerek onlara destek görevi yaparlar.

- Proteinlerden sonra ikincil dereceli yapı maddesidirler, hücre zarının yapısındaki lipidler fosforik asitle birleşmiş halde bulunurlar. Bunlar fosfolipid denilen birleşik yağlardır.

- A, D. E ve K gibi vitaminler. yağda eridikten sonra hücre içine alınabilirler

Proteinler:

Asıl yapıları C—H—0 + N' tur ve yapılarında bazen S (Kükürt)ve P (Fosfor) bulunur. Karakteristik element N (azot)'tur. Amino asitler birbirlerine peptid bağlarıyla bağlanarak proteinleri oluştururlar.

- Amino asitler

- Peptid bağları

Amino Asitler:

Bir amino asitte, amino grubu, karboksil grubu ve radikal grup olmak üzere üç kısım bulunur. Doğada radikal grubu ( R ) farklı 20 çeşit amino asit bulunur.

Bitkisel hücreler bu 20 çeşit amino asidin hepsini sentezleyebilir. İnsanda sadece 10 çeşit amino asit sentezlenemez. Bunların, dışarıdan hazır olarak alınması gerekir. Bu amino asitlere temel amino asitler denir.

Peptid Bağları :

Doğada çok fazla çeşitte protein bulunur. Proteinlerin bu kadar fazla çeşitte olmalarının nedeni, yapılarındaki amino asitlerin sayısı ve sıralarının farklı olmasıdır.

Türler arasındaki akrabalığın teşhisi için proteinler ve enzimler kullanılmalıdır

Proteinlerin görevleri :

1- Proteinlerin asıl görevi canlının yapısını oluşturmaktır. Bu yüzden tüm hücrelerin yapısında proteinler ve bunları yapan ribozomlar bulunur.

2- Karbohidrat ve yağlardan sonra üçüncü derecede enerji veren organik maddedir. Canlı ancak uzun süreli açlık durumunda proteinlerden enerji elde eder.

Protein Metabolizması:

Proteinler, vücutta sentezlenebileceği(Protein sentezi: Her hücre DNA'sındaki genetik bilgiye göre kendine has proteinleri sentezler, protein hücre yapısına girdiği için, protein sentezleyen hücre büyür. Büyüyen hücre ise bölünür. Bölünme ile hücre sayısı artar ve böylece vücut büyümesi olur. Bu yüzden büyüme çağındaki çocukların besininde protein daha fazla olmalıdır. Protein sentezlenirken amino asitler peptid bağları ile bağlanırken su açığa çıkar.) gibi vücuda dışarıdan da alınabilir. Vücuda alınan proteinlerin sindirimi ağızda başlamaz. Proteinlerin sindirimi midede başlar. Amino asitlerine parçalanmış olan proteinler ince barsağın içini örten villüslerden emilerek vücuda alınır. Her canlının DNA'sındaki bilgi farklıdır. Dolayısıyla bu DNA'dan sentezlenecek proteinde canlıdan canlıya farklılık gösterir.

- Protein Sindirimi

- Protein Katabolizması

Protein Sindirimi:

Villüslerden emilen amino asitler, karaciğer kapı toplar daman yardımıyla karaciğere gelirler. Buraya gelen amino asitlerin bir miktarı, kan yoluyla hücrelere giderek, hücrede protein sentezinde kullanılır. Karaciğere gelen amino asitlerin fazlası ise parçalanarak iki kısma ayrılır. Karboksil grubunu taşıyan kısım glikojen olarak birikir. Glikojenin fazlası da yağa dönüştürülerek depolanır. Amino grubu taşıyan kısım ise idrar yoluyla dışarı atılır.

Protein Katabolizması:

Uzun süre aç kalmış, yani proteinden enerji elde eden bir insan ile fazla proteinli beslenme yapan insanlarda amino asit parçalanması sonucu idrarda üre yoğunluğu artar.

Enzim :

Yapısının çoğu proteinlerden oluşmuş organik katalizördür. Katalizörlerin kimyasal tepkimelerdeki rolü, tepkimenin başlaması için gerekli olan aktivasyon enerjisini azaltmaktır. Tüm metabolizma olaylarında enzimler kullanılır ve her reaksiyon için, o reaksiyona özgü bir enzim iş görür.

Aktivasyon Enerjisi:

Her kimyasal tepkimenin başlaması için bir enerji engeli vardır. Bu engelin aşılması için bir enerji kullanılır. Bu enerjiye aktivasyon enerjisi denir.

Enzimler konusu 3 ana başlıkta incelenebilir:

- Enzimlerin Yapısı

- Enzimlerin Özellikleri

- Enzimlerin Faaliyetine Etki Eden Faktörler

Enzimlerin Yapısı:

Enzimlerin çoğu iki kısımdan oluşur.

A) Apo-enzim : Enzimin protein kısmına denir ve enzimin en büyük kısmını oluşturur.

B) Ko-enzim veya ko-faktör:

Apo-enzime bağlı bulunan ve protein yapısında olmayan, enzimin çok küçük bir kısmıdır. Bu kısım kalsiyum, magnezyum ve demir gibi metal iyonlarından oluşmuş ise, buna ko faktör, vitamin gibi organik maddelerden oluşmuş ise buna ko enzim denir. Enzimler protein yapılarından dolayı farklı özellikler gösterirler.

Enzimlerin Özellikleri :

Enzimler protein yapılarından dolayı çok özel şekillere sahiptirler. Bir enzim sadece kendi şekline uygun bir substrat ile tepkimeye girebilir. Bu yüzden her enzim sadece bir tip substrata etki eder. Buna enzimlerin spesifikliği veya özgüllüğü denir. Bu yüzden her farklı tepkime basamağında farklı bir enzim iş görür.

Enzimler, tepkimelerde katalizör görevi yaparlar ve tepkime sonunda harcanmadan kalırlar.

Enzimlerin Faaliyetine Etki Eden Faktörler:

Enzimler protein yapısında olduğundan proteinler etkileyen her şey enzimleri de etkiler.

-Sıcaklık

-pH

-Enzim Miktarı

-Substrat Yüzeyi

-Substrat Miktarı

-Aktivatör ve inhibitörler

-Su

Enzimler: Enzimler genellikle etki ettikleri maddenin (substrat) veya katalizledikleri tepkimenin adının sonuna "az" eki alarak adlandırılırlar. Örneğin karbonhidratlara etki eden enzimlere karbohidrataz, lipitlere etki edenlere lipaz, hidroliz yapan enzimlere hidrolazlar, oksitlenme yapanlara ise oksidazlar denir.

Substrat: Enzimin etki ettiği maddeye substrat denir.

Sıcaklık :

Enzimlerin en hızlı çalıştığı sıcaklığa, optimum (en uygun) sıcaklık denir. Canlılar içinde bulunduğu ortamın sıcaklığından etkilenirler. Çünkü, canlıların enzimleri çevre sıcaklığından etkilenir.

pH:

Her enzimin çalıştığı optimum bir pH derecesi vardır. Örneğin, proteinleri sindirme görevi olan pepsin enzimi, pH₂'de çalışırken, nişastayı parçalayan amilaz enzimi pH 7, yağı parçalayan lipaz enzimi ise pH 7,8'de çalışır.

Enzim Miktarı :

Biyolojik ortamlarda enzim yoksa faaliyet olmaz. Enzim miktarı arttıkça, enzim faaliyeti de artar. Ortamda substrat bitmişse enzim faaliyeti durur. Substrat ilavesi ise enzim faaliyetini yeniden başlatır.

Substrat Yüzeyi:

Substrat yüzeyi arttıkça, enzimin etki edeceği yüzey de arttığından enzim faaliyeti doğru orantılı olarak artar.

Besinlerin ağızdaki dişler tarafından parçalanmasının nedeni, sindirim enzimlerinin etki edeceği substrat yüzeyini arttırmaktır.

Ayni şekilde safra kesesinden salgılanan safra tuzları yağların fiziksel olarak parçalanmasını ve yüzeylerinin artmasını sağlar. Bu sayede lipazın yağlar üzerine etkisini kolaylaştırır.

Substrat Miktarı :

Sabit miktarda enzim bulunan bir ortamda, substrat yok ise tepkime olmaz.

Çok fazla substrat ilavesi durumunda, ilk başta tepkime hızı artmaya başlar, belli bir noktadan sonra tepkime sabit hızla devam eder. çünkü bu noktada, tüm enzimler substratla kompleks oluşturarak doymuş hale gelirler.

Aktivatör ve inhibitörler:

Bazı maddeler, enzimin substratla yüzey uyumu göstermesini kolaylaştırırlar. Bu maddelere aktivatörler denir. Cıva, kurşun gibi ağır metal iyonları, arsenik, siyanür gibi bazı kimyasal maddeler ve akrep, yılan zehiri gibi zehirler de enzimin çalışmasını engeller. Böyle maddelere inhibitörler veya enzim zehirleri denir.

Su:

Her hücrenin belirli bir su yoğunluğu vardır. Enzimlerin iş görebilmesi için genel olarak ortamda %15 su bulunmalıdır. Su, hidroliz enzimlerinin görev yapması için de gereklidir.

Enzimlerin Özellikleri :

-Enzimler tepkimenin aktivasyon enerjisini azaltır.

-Enzimsiz biyolojik olay yoktur. Her tepkimenin ayrı enzimi vardır.

-Farklı enzimler, aynı ön maddeden farklı ürünler oluştururlar.

-Enzimler katalizör özelliklerinden dolayı tepkime sırasında harcanmazlar.

Aynı tip tepkimede sonsuz kez iş görürler.

-Enzimler iki yönlü çalışırlar (Sindirim enzimleri hariç)

-Enzimi etkileyen her şey, canlıyı da etkiler.

-Enzim sentezini ribozomlar gerçekleştirir.

-Bir enzimin ürünü, başka bir enzimin substratdır.

-Enzimin çalışmasını; sıcaklık, pH, enzim miktarı, substrat yüzeyi,

inhibitör ve aktivatörler etkiler.

-Canlının enzim çeşidi arttıkça kompleksliğide artar.

-Enzimler hücre içinde veya dışında iş görürler. Her hücre enzimleri kendisi

hücre içinde yapar. Bir hücre dışarıdan enzim alamaz.

-Enzimle substrat anahtar-kilit gibi birleşirler.

-Enzimlerin farklı olmasının nedeni protein kısımlarının oluşturan amino

asitleri farklı dizilmesidir.

Vitaminlerin Özellikleri:

-Vitaminlerin hepsinin yapısında C-H-O bulunur.

-Tüm vitamin çeşitleri bitkisel hücrelerde yapılır.

-Apo-enzimler tepkime sırasında değişmedikleri halde ko-enzimler değişir ve harcanırlar. Bu yüzden vücudun vitamin ihtiyacı devamlıdır.

-Vitaminler enerji verici molekül olarak kullanılmazlar.

-Vitaminler, hücre zarından geçebilecek kadar küçük olduklarından vitaminlerin sindirimi olmaz.

-Suda eriyen vitaminler

-Yağda eriyen vitaminler

Suda Eriyen Vitaminler:

Bunlar C ve B grubu vitaminlerdir. Bunların fazlası depolanmaz, vücuttan atılır.

C vitamini (Askorbik Asit)

B vitaminler Grubu:

B1 (Tiamin)

B2 (Riboflavin)

B5 (Nikotinik asit)

B6 (Pridoksin)

B12(Kobalamin)

C Vitamini (Askorbik Asit):

-Yeşil bitkilerde bol bulunan bir vitamindir. Hücrede hidrojen taşınmasında iş gören enzimlere yardım eder.

- Kansızlıkta, hemoglobin oluşumunda, hücreler arası madde oluşumunda, yaralanın iyileşmesinde etkilidir. Kılcal damar şekerinin yapimi için gereklidir.

- Eksikliği kansızlık ve dış etlerinde kanamaya yol açan "skorbit hastalığına neden olur.

B₁(Tiamin)

-Tahılların kabuğunda bulunur.

- Eksikliği "Beriberi" hastalığına neden olur. Beriberi hastalığında, yorgunluk, iştahsızlık, kas krampları, kas ve sinir zayıflaması görülür.

B₂ (Riboflavin):

- Karaciğer, et, süt, yumurta sarısı, meyve ve sebzelerde bulunur.

- Eksikliğinde büyüme ve gelişme bozukluğu ile göz ve sinir sisteminde bozukluklar oluşur.

B₅ (Nikotinik Asit):

- Karaciğer, böbrek ve tahılların kabuğunda bulunur.

- Eksikliği "Pellegra" hastalığına neden olur. Pellegra hastalığında, vücudun güneş ışığı gören bölgelerinde kırmızı deri yanığı oluşur.

B₆ (Pridoksin):

- Et, süt, yumurta ile tahıllarda bulunur.

- Eksikliğinde kansızlık, kas krampları, deri iltihapları ve gelişmede gecikme görülür.

B₁₂ (Kobalamin):

- Maya, buğday ve sebzelerde bulunur. Ayrıca, barsakta mutual yaşayan bakterliler tarafından sentezlenir. Alyuvar oluşumunu sağlar.

- Eksikliğinde "anemi" denilen kansızlık hastalığı görülür.

Yağda Eriyen Vitaminler:

Bunlar vücutta depolandıkları için fazla alınmaları zararlıdır.

Bu vitaminler şunlardır:

A Vitamini

D Vitamini

E Vitamini

K Vitamini

A Vitamini:

- Et, yumurta, karaciğer ve bitkilerde bulunur. Havuçtaki pro-A- vitamini olan karoten karaciğerde A vitaminine dönüşür.

- Eksikliği "gece körlüğü" ne neden olur ve bulaşıcı hastalıklara yakalanma riskini arttırır.

- Fazla alınması zehirlenmeye neden olur.

D Vitamini:

- Balıkyağı, süt ve yumurtada bulunur. Besinlerle alınan D vitamini öncüleri, deride güneşten gelen ultraviyole kanalıyla D vitaminine dönüşür.

- D vitamini kalsiyum ve fosfor metabolizmasında etkilidir.

- D vitamini kalsiyumun kemikte tutulmasını sağlar.

- Eksikliği "Raşitizm" denilen hastalığa neden olur.

E Vitamini:

- Et, karaciğer, süt ve sebzelerde bulunur.

- Eksikliği hayvanlarda kısırlığa neden olur. Gebeliğin devamını sağlayan bir vitamindir.

K Vitamini:

Barsakta mutual yaşayan bakterileri tarafından sentezlenir. Ayrıca yeşil yapraklı bitkilerde bulunur.

ATP Özellikleri :

-Hücre içinde üretilir ve sadece hücre içinde kullanılır. Depolanmaz, kullanacağı anda üretilir ve tüketilir ( Difüzyon ve hidroliz olayları hariç ) tüm metabolizma olaylarında kullanılır.

-Kullanıldığı her olayda enzimler de iş görür. Bir nükleotitdir.

Sentezi dehidrasyon, yıkımı hidroliz olayıdır. Yapımı endergoniktir. (Enerji alan ) Yıkımı eksergoniktir. ( Enerji veren)

ATP'nin Yapısı:

ATP'nin yapısındaki organik kısımlar (azotlu baz olan adenin ve bir pentoz olan riboz) fotosentezle üretilir. Heterotrof canlılar adenini ve ribozu dışardan hazır olarak alırken, ototrof canlılar bunları kendileri sentezler. (Sentez ile yapım, anabolizma, özümleme sözcükleri eşanlamlı kullanılır.)

ATP Sentezi:

-ATP sentezine fosforilasyon denir.

- Bir bitkide fosforilasyon çeşitlerinin hepsi GÜNDÜZ gerçekleşir. GECE ise fotofosforilasyon olmaz, diğer fosforilasyon çeşitleri gerçekleşir.

- Fermentasyonla enerji üreten canlılarda her zaman substrat düzeyinde fosforilasyon olur.

- Oksijenli solunum yapan canlılarda substrat düzeyinde fosforilasyon ve oksijenli fosforilasyon her zaman gerçekleşir. Sentez işinde kullanılan enerji çeşidine göre üç çeşit fosforilasyon vardır.

Fotofosforilasyon:

Fotofosforilasyonda kullanılan enerji; ışıktır. Klorofil taşıyan prokaryot hücrelerde sitoplazmada, ökaryot hücrelerde kloroplastın granumu içinde gerçekleşir. Bu olayda elektron taşıma sistemi kullanılır. Fotofosforilasyon fotosentez olayının aydınlık evresidir ve bu olay sadece ışıklı zamanlarda gerçekleşir.

Substrat Düzeyinde Fosforilasyon

-Substrat düzeyinde fosforilasyonda kullanılan enerji kaynağı maddelerde ki kimyasal bağ enerjisidir.

-Bu fosforilasyonda tepkime, substrat ile enzim arasında geçtiği için bu tepkimeye substrat düzeyinde fosforilasyon denilmiştir.

-Substrat düzeyinde fosforilasyon, tüm canlı hücrelerde görülür. Farmantasyon yapan basit maya bakterileri ise sadece bu yolla enerji sağlar.

-Substrat düzeyinde fosforilasyonda oksijen ve elektron taşıma sistemi kullanılmaz.

-Substrat düzeyinde fosforilasyonda organik madde tamamen parçalanmadığı için ATP kazancı azdır.

-Substrat düzeyinde fosforilasyon evrimde ilk olarak ortaya çıkmıştır.

Hipotezler :

İlk canlının dünyada nasıl ortaya çıktığı ile ilgili çeşitli görüşler ileri sürülmüştür. Bunlardan en dikkati çekeni ototrof ve heterotrof hipotezlerdir.

-Ototrof hipotezi

-heterotrof hipotezi

Ototrof Hipotezi: Bu hipoteze göre ilk oluşan canlı ototroftur. Çünkü, bugün yaşayan tüm

heterotrof canlıların besin kaynağı ototroflardır.

heterotrof Hipotezi:

Bu hipotezin temel var sayımı, ilk canlı ilkel yer küre şartlarında basit olarak ortaya çıkmıştır. heterotrof canlı ortaya çıkmadan önce kimyasal evrimine organik maddeler oluşmuştur. Kimyasal evrimden sonra biyolojik evrim başlamıştır. İlkel atmosferde eğer oksijen gazi bulunsaydı, bugünkü canlılar oluşamazdı. Çünkü oksijen, oluşan moleküllerin yanmasına neden olacağı için canlılığın oluşmasına engel olacaktı.

HÜCREDE SOLUNUM

Organik maddelerdeki kimyasal bağ enerjisinin ATP ye dönüşmesine solunum denir.

Tüm hücreler metabolizmaları için gerekli enerjiyi solunumla sağlar. Bazı canlılar solunumları sırasında oksijen kullanır.

Bunlara oksijenli (Aerobik) solunum yapan canlılar demir. Bunlar bitkiler ve hayvanlardır. Bazı canlılar ise solunum sırasında oksijen kullanmaz. Bunlara da oksijensiz (anaerobik solunum yapan canlılar denir. Örneğin ; maya bakterileri ve maya mantarları gibi.

Solunuma girmeden önce karbonhidratlar monosakkaritlerle yağlar yağ asidi ve gliserola, proteinlerde amino asitlere dönüşür. Kısaca makro moleküller alt birimlerine dönüşür.

GLİKOLİZ : Solunumda kullanılan organik madde glikoz ise oksijen kullanılsa da kullanılmasa da glikoliz denilen bir evre görülür. Denklemi aşağıdaki gibidir.

Glikoz + 2 ATP Glikolizle ilgili enzimler 4 ATP + 2 Pirüvat + 2 NADH₂

Bir glikoz molekülünün yıkımı sırasında 2 ATP kullanılır. Glikoliz sonucunda 4 ATP üretildiği için net 2 ATP kazanç olur. Glikoliz ürünü olarak 4 ATP ye ilaveten 2 Pirüvat ve 2 NAD H₂ oluşur.

Glikoliz tüm canlıların hücre sitoplazmasında oksijen olsada olmasa da gerçekleşir. Glikolizde iş gören enzimler vardır.

FERMENTASYON

Oksijensiz şartlarda organik besinlerdeki kimyasal bağ enerjisinin ATP ye çevrilmesi demektir. Genellikle enerji ihtiyacı az olan (maya bakterileri) basit canlılarda görülür. Canlılarda bulunan enzim farklılıklarına göre glikolizden sonra farklı alkol veya asit çeşitlerdi oluşabilir. Canlının fermantasyon yapmaktaki amacı ATP sentez etmektir.

ATP SENTEZİ

Fermantasyonun asıl enerji kazancı glikoliz evresinde sağlanan net 2 ATP dir.

Pirüvattan sonraki evrede ATP kazancı olmamasına rağmen tepkime devam eder. Çünkü ortamda pirüvatan birikmesi (NAD’nin) serbest kalmasını engellediği için canlıya zarar verir.

Glikoz + 2 ATP 4 ATP + 2 Pirüvat + 2 NADH₂

FERMANTASYON OLAYI

Fermantasyon enerji kazancı azdır. Çünkü glikozun yıkımı tam olmamıştır. Ve oluşan ürünler de alkol asit hala bol miktarda kimyasal bağ enerjisi mevcuttur. Oluşan son ürünlere göre fermantasyon 2 çeşittir.

A-) Asit fermantasyon B-) Alkol Fermantasyonu

A-) Asit Fermantasyonu : Glikozsun yıkımı sonucu oluşan ürünleri asetik asit laktik asit, sitrik asit gibi maddelerdir. Örneğin laktik asidin CO₂ ve H₂O ya parçalanmasıyla ATP kazancı olur.

B-) Alkol fermantasyonu : Glikozun yıkımı sonucu etil alkol metin alkol, butil alkol gibi yan ürünler oluşur. Bu olaya alkol fermantasyonu denir.

Alkol fermantasyonuna aşağıdaki örnekler verilir.

1-) Üzüm suyundan şarap yapımı

2-) Elma, muz ve vişneden likör yapımı

3-) Sütten Peynir ve yoğurt yapımı

4-) Hamurun mayalanması

ÖZEL NOT : Reçel, Pekmez, Salça, pestil, yapımı fermantasyon olayı değildir. Kaynatma sonucunda olur.

Fermantasyon hızını etkileyen Faktörler

Bunlardan sıcaklık enzimlerle, canlı hücre sayısı ve oluşan yan ürün miktarı fermantasyonu yapan hücrelerle ilgilidir. Kısaca

a) Sıcaklık b) Canlı Hücre sayısı c) Oluşan Yan ürün

A) SICAKLIK : Fermantasyon yapan maya hücrelerindeki enzimler ortam sıcaklığından etkilendiği için sıcaklığın enzimlere etkisiyle fermantasyon etkisinin grafikleri aynıdır. Fermantasyon Hızı

Sıcaklık

B) CANLI HÜCRE SAYISI;hücre sayısı artıkça buna paralel olarak enzim oranı artacağı için fermantasyon hızı hücre sayısı ile doğru orantılı artar

Fermantasyon Hızı

Canlı hücre sayısı

C)

D) OLUŞAN YAN ÜRÜN: ortamdan oluşan CO₂ ortam basıncını artırdığı için, yan ürünlerden alkol ve asitlerin artışı ise hücreleri öldürdüğü için hızı azaltır

Fermantasyon Hızı

Zaman (oluşan yan ürünler)

OKSİJENLİ SOLUNUM

Kimyasal bağ enerjisine sahip organik moleküllerin O₂ varlığından parçalanarak ATP’ye dönüşmesidir. Oksijenli solunumda besinler, CO₂ ve H₂O ya kadar parçalanırlar.

Oksijenli solunuma giren molekül glikozda ise olayı aşağıdaki gibi özetleyebiliriz.

O₂’li Solunum Tepkimeleri

1) –Glikoz (Glikoz Yıkımı)

2) Krebs çemberi (Karbon yolu)

3) E.T.S. Elektron Taşıma sistemi (Hidrojen Yolu)

Glikoz + 2 ATP ® 4 ATP + 2 Pirüvat + 2 NAD H₂

Glikoliz : Bu evre hücre sitoplazmasında geçer subsrat yüzeyinde fosforilasyon 4 ATP (net 2 ATP) elde edilir.

Glikoz + 2 ATP 4 ATP + 2 Pirüvat + 2 NAD H₂

Krebs Çemberi : Bu olay prokaryot hücrelerde sitoplazmada ökaryot hücrelerde ise mitokondri sıvısında (matriks) geçer krebs çemberlerinin asıl amacı glikozdaki karbon ve O₂ leri CO₂ şeklinde atarak hidrojenleri seçmektir.

Elektron Taşıma Sistemi (ETS)

Krebs :

SONUÇ :

FERMANTASYON VE O₂ Lİ SOLUNUMUN KARŞILAŞTIRILMASI

Fermentasyon Oksijenli Solunum

- Oksijen Kullanılmaz	- Oksijen kullanılır.
- sitoplazmada geçer	- Stoplazma ve mitokondride gelir.
- Yıkım Tam değildir oluşan	- Yıkım tamdır Oluşan Ürünlerde enerji yoktur
Ürünlerde enerji boldur	- H2O ve CO 2 oluşur.
- Alkol, Asit, CO2 oluşur	- Substrat yüzeyinde fosforilasyon + oksidatif fosforilasyonla ATP üretilir.
- Substrat yüzeyinde fosforilasyonla ATP Üretilir.	- Enerji İhtiyacı çok olan canlılarda görülür.
- Enerji İhtiyacı az, basit canlılarda görülür. - E.T.S kullanılmaz	- E.T.S. Kullanılır.

FERMANTASYON İLE SOLUNUMUN ORTAK YÖNLERİ

-
Yıkım olayıdır.

- Enzimler eşliğinde olur.

- Sıcaklıktan etkilenirler.

-
Sıcaklık ve CO₂ oluştururlar

- Glikoliz tepkimeleri her ikisinde de vardır.

- Enerji dönüşümü (Kimyasal bağ enerjisini ATP ye çevirirler)

- FOTOSENTEZ VE SOLUNUM KARŞILAŞTIRILMASI

Fotosentez Solunum

Ökaryotlarda kloroplast, prokaryotlarda sitoplazma içinde geçer	- Ökaryotlarda mitokondri, Prokaryotlarda sitoplazma içinde geçer
- Klorofilli canlılarda görülür, klorofil kullanılır.	- Tüm canlılarda görülür. Klorofil kullanılmaz
- Sadece ışıklı ortamlarda gerçekleşir.	- Gece ve gündüz devamlı gerçekleşir.
- CO2 ve H2O kullanılarak organik moleküller yapılır.	- Organik moleküller CO2 ve H2O ya kadar yıkılır.
-Anabolizma olayıdır.	- Katabolizma olayıdır.
-Fotofosforilasyonla ATP elde edilir.	- Oksidadif fosforilasyonla ATP Elde edilir.
-Işık Enerjisi → ATP → Kimyasal Bağ Enerjisi şeklinde dönüşümü yapılır -Ferrodoksin,plastokinon,stokromlar kullanılır -ETS’dengeçen,elektron,klorofilin elektronudur.	- Kimyasal Bağ Enerjisi ATP şeklinde ATP ye dönüşür -NAD, FAD, Sitokromlar kullanılır. ETS’den geçen,elektron glikozun yapısından kademe kademe ayrılan hidrojenin elektronudur.

FOTOSENTEZ VE SOLUNUMUN ORTAK ÖZELLİKLERİ

--Enerji dönüşümü olaylarıdır

-ATP sentezi yapılır

-Enzimler kullanılır

-Isıdan etkilenirler

-Isı açığa çıkar

FOTOSENTEZ – SOLUNUM İLİŞKİSİ

Fotofosforilasyon sadece ışık varlığında gerçekleşir. Dünya döndüğünden, klorofilli canlılar gündüz elde ettikleri ATP’yi gece kullanmak üzere organik besinlerde kimyasal bağ enerjisi hayvanların solunumunda da kullanılır. Kısaca bitki ve hayvanların tümü enerji gereksinimlerinin asıl kaynağı güneştir. Güneş olmazsa bitki ve hayvanlarda olmaz.

   IŞIK Þ Þ ~ ~ ® ® BİYOLOJİK

ENERJİ ATP KİMYASAL BAĞ ATP SERBEST ENERJİ

Fotosentez ve solunum arasındaki ilişki de özellikle ototrof canlılar ışık enerjisini kimyasal bağ enerjisine çevirirler. Yani CO₂ alır, O₂verirerler. Solunum esnasında ise O₂ ve H₂O fotosentez ve solunum olayları arasında katalizör (Aktivasyon enerjisini en düşük seviye tutan) görevi görür.

HÜCRE ZARI

Bitki ve hayvan hücrelerinin her ikisinde de bulunur. Hücre zarının görevi hücrenin madde alış – verişini sağlayan yarı geçirgen semipermiabl bir zardır. Bu zarın kalınlığı yaklaşık 75 – 120 A° arasındadır.

1-) Hücre zarının yapısı

2-) Hücre zarının görevi

3-) Hücre zarından madde geçişi

1-) Hücre zarının yapısı : Hücre zarının yapısı akıcı mozaik birim zar modeli ile açıklanmıştır. Hücre zarının önemli bazı görevleri vardır.

2-) Hücre zarının Görevi : Glikoproteinlerin iki görevi vardır.

* Hücreye alınacak maddenin seçilmesini, yani seçici geçirgenliği sağlar.

* Hücrelerin birbirlerini tanımasını, örneğin doku reddini veya doku kabulünü sağlar Her canlının hücre zarının kimyasal özelliği farklıdır. Bu fark, farklı canlılarda zordaki proteinlerin farklı olmasındandır.

Her hücrenin zarı, protein, fosfolipid ve glikoproteinlerin dağılımına ve sayısına göre farklılık gösterir.

1-)